Στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και στην ανάδειξη μιας λιγότερο γνωστής πλευράς των ναζιστικών εγκλημάτων αναφέρεται ο Δήμος Αμπελοκήπων – Μενεμένης, με αφορμή τη 2α Αυγούστου, Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος των Ρομά.
Σε δημοσίευσή του, ο Δήμος απέτισε φόρο τιμής στα εκατοντάδες χιλιάδες θύματα της ναζιστικής θηριωδίας, υπενθυμίζοντας τη συστηματική δίωξη και εξόντωση των Ρομά κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η σχετική πρωτοβουλία αναλήφθηκε από την Αντιδημαρχία Υγείας, Πρόνοιας, Κοινωνικής Πολιτικής, Προσχολικής Αγωγής και Νέας Γενιάς. Στο πλαίσιο της ημέρας μνήμης δημοσιεύτηκε σύντομο αφιερωματικό βίντεο για το Ολοκαύτωμα των Ρομά, με στόχο την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση των πολιτών.
Η δημοτική αρχή συνέδεσε τη μνήμη των θυμάτων με τη σημερινή ανάγκη προστασίας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ισότητας και της δημοκρατίας. Όπως επισημαίνεται στη δημοσίευση, η γνώση της ιστορίας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αντιμετώπιση του ρατσισμού, των διακρίσεων και του κοινωνικού αποκλεισμού.
Η νύχτα της 2ας προς την 3η Αυγούστου 1944
Η 2α Αυγούστου έχει καθιερωθεί ως ημέρα μνήμης με αφετηρία ένα από τα πιο σκοτεινά γεγονότα της ναζιστικής περιόδου. Τη νύχτα της 2ας προς την 3η Αυγούστου 1944 οι ναζί προχώρησαν στην εκκαθάριση του τμήματος του στρατοπέδου Άουσβιτς – Μπίρκεναου στο οποίο κρατούνταν οικογένειες Ρομά.
Περίπου 4.300 άνδρες, γυναίκες, ηλικιωμένοι και παιδιά οδηγήθηκαν στους θαλάμους αερίων και δολοφονήθηκαν. Επρόκειτο για ανθρώπους που είχαν απομείνει στο αποκαλούμενο τότε «οικογενειακό στρατόπεδο των Τσιγγάνων», αφού προηγουμένως χιλιάδες άλλοι κρατούμενοι είχαν πεθάνει από την πείνα, τις ασθένειες, την καταναγκαστική εργασία και τις απάνθρωπες συνθήκες κράτησης.
Οι διώξεις δεν περιορίστηκαν στο Άουσβιτς. Ρομά από πολλές ευρωπαϊκές χώρες υπέστησαν εκτοπισμούς, εγκλεισμό, αναγκαστική εργασία, ιατρικά πειράματα και μαζικές εκτελέσεις. Ο ακριβής αριθμός των θυμάτων δεν έχει προσδιοριστεί πλήρως, καθώς μεγάλο μέρος των εγκλημάτων δεν καταγράφηκε συστηματικά.
Το 2015, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναγνώρισε επίσημα τη 2α Αυγούστου ως Ευρωπαϊκή Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος των Ρομά, ενισχύοντας την προσπάθεια να αποκτήσει το συγκεκριμένο κεφάλαιο της ευρωπαϊκής ιστορίας τη θέση που του αναλογεί στη συλλογική μνήμη.
Μόνιμη φωτογραφική έκθεση στο Κέντρο Κοινότητας
Στη δημοσίευσή του, ο Δήμος Αμπελοκήπων – Μενεμένης υπενθυμίζει ότι στο Παράρτημα Ρομά του Κέντρου Κοινότητας λειτουργεί καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους μόνιμη έκθεση φωτογραφίας.
Η έκθεση είναι αφιερωμένη στην ιστορία, την ταυτότητα, την πολιτιστική διαδρομή και τη συλλογική μνήμη των Ρομά. Μέσα από το φωτογραφικό υλικό, οι επισκέπτες έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν πλευρές της ιστορίας και του πολιτισμού μιας κοινότητας η οποία έχει αντιμετωπίσει διαχρονικά προκαταλήψεις, αποκλεισμό και διακρίσεις.
Η λειτουργία της έκθεσης καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους δίνει στην πρωτοβουλία μονιμότερο χαρακτήρα, ώστε η ενημέρωση να μην περιορίζεται μόνο στην επέτειο της 2ας Αυγούστου. Παράλληλα, μπορεί να αποτελέσει εργαλείο διαλόγου για μαθητές, εκπαιδευτικούς, κοινωνικούς φορείς και κατοίκους της περιοχής.
Η μνήμη του Ολοκαυτώματος των Ρομά δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Συνδέεται με τη σημερινή ευθύνη των θεσμών και των πολιτών να αναγνωρίζουν τις διακρίσεις, να προστατεύουν τα δικαιώματα κάθε κοινωνικής ομάδας και να μην επιτρέπουν την κανονικοποίηση της ρητορικής μίσους και του ρατσισμού.