Η αφήγηση ιστοριών αποτελεί μία από τις αρχαιότερες μορφές επικοινωνίας και εξακολουθεί να έχει ξεχωριστή θέση στη ζωή των ανθρώπων. Από τα παραμύθια και τους μύθους μέχρι τις προσωπικές ιστορίες, η προφορική αφήγηση λειτουργεί διαχρονικά ως ένας τρόπος επικοινωνίας, σύνδεσης και μεταφοράς της συλλογικής μνήμης.
Σε αυτή τη διαχρονική ανάγκη απαντά το 14ο Φεστιβάλ Αφήγησης στη Θεσσαλονίκη, το οποίο μεταφέρει για ακόμη μία χρονιά την τέχνη της προφορικής αφήγησης σε διαφορετικά σημεία της πόλης. Το φεστιβάλ ξεκίνησε στις 26 Σεπτεμβρίου και ολοκληρώνεται στις 8 Οκτωβρίου, με ένα πρόγραμμα που περιλαμβάνει αφηγήσεις, δράσεις και σεμινάρια.
Ιστορίες σε μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους και στο Σέιχ Σου
Για περίπου δέκα ημέρες, περίπου 20 αφηγητές της ΑΜΚΕ Action Art συναντούν το κοινό σε διαφορετικούς χώρους της Θεσσαλονίκης. Μουσεία, αρχαιολογικοί χώροι αλλά και το Σέιχ Σου μετατρέπονται σε σημεία συνάντησης για ανθρώπους που θέλουν να ακούσουν ιστορίες από διαφορετικές παραδόσεις και πολιτισμούς. Οι αφηγήσεις πραγματοποιούνται σε περισσότερες από μία γλώσσες και αντλούν υλικό από την παγκόσμια προφορική παράδοση, περιλαμβάνοντας παραμύθια, μύθους, θρύλους, ιστορίες και έπη. Παράλληλα με τις εκδηλώσεις για το κοινό, το πρόγραμμα περιλαμβάνει σεμινάρια γύρω από την τέχνη της αφήγησης, αλλά και δράσεις σε σχολεία, φέρνοντας τα παιδιά σε επαφή με την προφορική παράδοση και τη δύναμη της ιστορίας.
Η αφήγηση ως γέφυρα μεταξύ πολιτισμών
Η Ροδάνθη Δημητρέση, αφηγήτρια και καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ Αφήγησης, επισημαίνει τη σημασία της πολυγλωσσίας και της πολυπολιτισμικότητας που χαρακτηρίζουν τη Θεσσαλονίκη. Στόχος του φεστιβάλ από την πρώτη του διοργάνωση είναι η αξιοποίηση της αφήγησης και του προφορικού λόγου ως εργαλείων που μπορούν να λειτουργήσουν σε κοινωνικό επίπεδο. Οι ιστορίες που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά αποτελούν κομμάτι της ανθρώπινης εμπειρίας και διατηρούν στοιχεία της λαϊκής σοφίας, της πολιτιστικής κληρονομιάς και της συλλογικής μνήμης.
Από την παράδοση στη σύγχρονη πόλη
Παρά την εξέλιξη της τεχνολογίας και την αλλαγή των τρόπων με τους οποίους οι άνθρωποι επικοινωνούν, η ανάγκη να αφηγούνται και να ακούν ιστορίες παραμένει ζωντανή. Το Φεστιβάλ Αφήγησης Θεσσαλονίκης επιχειρεί να αναδείξει ακριβώς αυτή τη διαχρονική σχέση, χρησιμοποιώντας την πόλη ως σκηνή και μετατρέποντας γνωστά και ιστορικά σημεία της σε χώρους πολιτισμού, επικοινωνίας και συνάντησης. Με αυτόν τον τρόπο, η αρχέγονη πρακτική του ανθρώπου να αφηγείται ιστορίες συναντά τη σύγχρονη Θεσσαλονίκη, δημιουργώντας έναν διάλογο ανάμεσα στην παράδοση, τον πολιτισμό και το σήμερα.
Από αρχεία, συλλογές και προσωπικά ακούσματα αφηγητών προέρχεται μεγάλο μέρος του υλικού που παρουσιάζεται στο 14ο Φεστιβάλ Αφήγησης Θεσσαλονίκης, με πολλές από τις ιστορίες να έχουν καταγραφεί ήδη από τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα. Παραμύθια, θρύλοι, έπη, αλλά και ιστορίες κοινωνικού και ιστορικού περιεχομένου ταξιδεύουν μέσα στον χρόνο και συναντούν το σύγχρονο κοινό της Θεσσαλονίκης. Όπως εξηγεί η καλλιτεχνική διευθύντρια του φεστιβάλ, Ροδάνθη Δημητρέση, η επιλογή των ιστοριών γίνεται ανάλογα με τον χώρο, το θέμα και τη συνθήκη κάθε εκδήλωσης, ώστε η αφήγηση να συνδέεται κάθε φορά με το περιβάλλον στο οποίο πραγματοποιείται.
Η Θεσσαλονίκη γίνεται μέρος της αφήγησης
Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του Φεστιβάλ Αφήγησης είναι ότι οι εκδηλώσεις δεν περιορίζονται σε έναν συγκεκριμένο χώρο. Ιστορικά μνημεία και τοπόσημα της Θεσσαλονίκης μετατρέπονται σε σκηνές αφήγησης, δημιουργώντας μια διαφορετική εμπειρία για το κοινό. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει δράσεις στο Γενί Τζαμί, στις Οθωμανικές Κρήνες της Άνω Πόλης, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, αλλά και στο Σέιχ Σου, όπου θα πραγματοποιηθεί πικ νικ με αφήγηση.
Στις Οθωμανικές Κρήνες, για παράδειγμα, οι ιστορίες συνδέονται με την εποχή και τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν γύρω από αυτές, ενώ στο Αρχαιολογικό Μουσείο το θέμα «Ζει ο Βασιλιάς Αλέξανδρος;» δίνει το έναυσμα για μια διαφορετική προσέγγιση της αφήγησης. Η επιλογή των χώρων δεν είναι τυχαία. Σύμφωνα με τη Ροδάνθη Δημητρέση, η βιωματική επαφή με ένα μνημείο μέσα από μια αφήγηση μπορεί να δημιουργήσει μια διαφορετική σχέση του επισκέπτη με τον ίδιο τον χώρο, αλλά και με την πόλη.
Ένα φεστιβάλ σε πολλές γλώσσες
Η πολυγλωσσία και η πολυπολιτισμικότητα αποτελούν βασικά στοιχεία της διοργάνωσης. Το Φεστιβάλ Αφήγησης χαρακτηρίζεται διαπολιτισμικό και διεθνές, καθώς οι ιστορίες παρουσιάζονται σε διαφορετικές γλώσσες και διαλέκτους. Οι αφηγητές χρησιμοποιούν τη μητρική τους γλώσσα, ενώ στις αλλόγλωσσες αφηγήσεις υπάρχει παράλληλη συναφήγηση στα ελληνικά. Στις Οθωμανικές Κρήνες, μεταξύ άλλων, θα ακουστούν αφηγήσεις στα σεφαραδίτικα και τα αρμένικα, ενώ στο Αρχαιολογικό Μουσείο θα παρουσιαστεί παραμύθι στο θρακιώτικο ιδίωμα. Με αυτόν τον τρόπο, διαφορετικές γλώσσες και πολιτιστικές παραδόσεις συναντιούνται γύρω από κοινά θέματα. Η ίδια ιστορία μπορεί να αποκτά διαφορετικό νόημα ανάλογα με τη γλώσσα, την παράδοση και την οπτική του αφηγητή.
Από τα παραμύθια της παράδοσης στις ιστορίες της καθημερινότητας
Το πρόγραμμα δεν περιορίζεται σε κλασικά παραμύθια και μυθολογικές αφηγήσεις. Στο Φεστιβάλ Αφήγησης έχουν θέση και ιστορίες ιστορικού, κοινωνικού και καθημερινού περιεχομένου. Αυτό επιτρέπει στους αφηγητές να παρουσιάσουν διαφορετικές πλευρές της ανθρώπινης εμπειρίας και να συνδέσουν το παρελθόν με το παρόν. Παράλληλα, η αξιοποίηση τοπικών ιδιωμάτων και διαλέκτων που κινδυνεύουν να χαθούν λειτουργεί ως ένας ακόμη τρόπος διατήρησης της πολιτιστικής μνήμης.
«Δεν θα σταματήσουμε ποτέ να λέμε ιστορίες»
Για τη Ροδάνθη Δημητρέση, η αφήγηση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ίδια την ιστορία του ανθρώπου. Οι ιστορίες είχαν διαχρονικά κοινωνικό ρόλο: μπορούσαν να μεταφέρουν γνώσεις, να μεταδίδουν αξίες, να λειτουργούν ως μέρος τελετουργιών και να βοηθούν τις νεότερες γενιές να περάσουν από διαφορετικά στάδια της ζωής.
Σήμερα, παρά την κυριαρχία της τεχνολογίας και των ψηφιακών μέσων, η βασική σχέση παραμένει η ίδια: ένας άνθρωπος αφηγείται και ένας άλλος ακούει και φαντάζεται. Η αφήγηση, επομένως, δεν είναι μια παθητική διαδικασία. Είναι μια μορφή επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης που δημιουργεί σύνδεση μεταξύ ανθρώπων. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο το Φεστιβάλ Αφήγησης συνεχίζει να φέρνει ιστορίες σε διαφορετικά σημεία της Θεσσαλονίκης, δημιουργώντας χώρους συνάντησης ανάμεσα σε αφηγητές και κοινό.
Δωρεάν οι περισσότερες εκδηλώσεις
Το 14ο Φεστιβάλ Αφήγησης Θεσσαλονίκης ξεκίνησε στις 26 Σεπτεμβρίου και ολοκληρώνεται στις 8 Οκτωβρίου. Η πλειονότητα των εκδηλώσεων είναι δωρεάν για το κοινό, με εξαίρεση τον αφηγηματικό περίπατο στις Οθωμανικές Κρήνες. Για περίπου δέκα ημέρες, η Θεσσαλονίκη γίνεται μια μεγάλη σκηνή προφορικής αφήγησης, φιλοξενώντας ιστορίες από διαφορετικούς πολιτισμούς, γλώσσες και εποχές.
Δείτε αναλυτικά το πρόγραμμα στο action-art.gr.